Jon Altuna
Rafa Diez LAB sindikatuko kideak Lasarte-Oria jaio terrian hainbat ekimenetan esku hartze estua izan zuen, garai batean, Donostiara bizitzera joan aurretik: Amnistiaren aldeko mugimenduko partaide gisa, Michelingo langileen aldeko borrokan edo Udalerria sortzeko ekimenean. Michelinen sartu zitzaion aldaketa sozialaren eta langileen alde lan egiteko grina, eta 32 urtez gogo horrek gidatu du sindikatuko bere zeregina. Berarekin izandako solasaldia ume eta gazte aroa oroituz hasi genuen. Aurreneko urratsak Urmeneta kalean garai batean zegoen moja eskolan egin zituen eta gero Añorgara abiatu Michelinek, Luzuriagak eta ikastolak langileen semeentzat sortu zuten eskolara. "Herrian zentroko umeak izan ginen gu eta batipat gogoratu nahi dut une honetan existitzen ez den esparrua, Lasarteko golfa. Hori izan zen gure jolas tokia, barrabaskeriak egiteko tokia".
Francoren diktaduraren azken urtetan eta transizio garaian bizi zenuen gazte aroa...
Bai, Francoren garaiak ziren, Mondaizen informatika ikasten hasi nintzenean sortu zitzaidan kezka sozial eta politikoa. Lehen urratsak Amnistiaren aldeko mugimenduan eman nituen, preso asko zeuden pixkanaka ateratzen hasi zirenak. 18 urterekin Michelinen sartu eta beste errealitate bat ere aurkitu nuen, langileen mugimendua. Nire kezka politikoa Michelinen garatu zen. Benetako unibertsitatea izan zen niretzat, batipat, ehun eguneko greba ospetsua. Greba luze eta gogor hartan sartu zitzaidan odolean halako grina sindikal eta soziala. Garai hartan, 1976an, sartu nintzen sortu berria zen LAB sindikatuan eta 32 urte beteko ditut erakundean.
Nik galdetu aurretik aipatu duzu 76ko greba...
Lasarte osoa markatu zuen greba hark. Langileak greban geunden baina herri osoa astindu zuen. Egun asko izan ziren greban eta ekimen oso bitxiak eta ugari egin ziren, dirua biltzeko, elikadura sortzeko,… Oraindik Guardia Zibila eta Polizia Nazionalaren garaiak ziren eta gatazka ugari izan genituen. Milaka lasarte-oriar Michelinetik pasa direla kontutan izanik, Lasarteko historian greba horrek izugarrizko eragina izan zuen gizarte mailan eta zauri irekiak utzi: ehun langile kanporatuak izan ziren. Nik esango nuke geroztik ondorioak jasaten ari garela, langile guztientzako zama handia izan da.
Zama?
Ehun langile kalera joan ziren eta porrot sentsazioa sortu zuen, ezintasuna maila batean. Grebaren ondoren urte gogorrak izan ziren. 13 urtean egon nintzen Michelinen, enpresako komitean urte gehienak. Utzi ondoren ere izan dut hari bat, emazteak Michelinen lan egiten du eta. 13 urte horietatik asko pasa nituen lantegi barruan baina toki apartatu batean, nik beste langileekin harremanik ez izateko. Horregatik esaten genuen halako erbesteratze edo deportazio batean nengoela. 87an erabaki nuen beste pausu bat ematea, (jada LABeko zuzendaritzan nengoen 80tik): Michelindik atera eta sindikatuan sartu nintzen.
Nola dago gaur egun Michelin?
Multinazional bat da, izaera eta jokabide berezia du. Garai batean paternalismoa bultzatzen zuen langileak mendean izateko: futbola, kirola,kooperatiba,... Michelinen eragina handiagoa zen, baina horiek poliki poliki ezabatzen joan dira, herrian bere pisua murrizten joan da. Une honetan multinazionalek produkzio guneetan daramaten politikarekin, etorkizuna baldintzatua ikusten dut. Ez naiz oso baikorra, azkenean horrelako enpresak irabaziak lortzeko deslokalizazio estrategietan sartzen direlako.
Lasarte-Oriatik ere joan zinen?
95ean ezkondu eta Donostiara joan nintzen bizitzera. Hasieran herriarekin harreman estua mantendu nuen baina poliki poliki ahultzen joan zen. Hori bai, astero jarraitzen ditut Lasarteko kontu eta berri guztiak Txintxarriren bitartez. Gustuko dut horrelako erreferentziak eta herriko errealitatearen berri izatea. Noizean behien amaren etxera ere etortzen naiz bisitan.
LABen 32 urte daramatzazu. Zer nabarmenduko zenuke?
32 urte hauetan, horietatik 27 urte zuzendaritzan, gauza asko daude, negar egitekoak, ilusioa eragiten dutenak, une gozoak ere bai batzuk. Jaio berria zen erakundea nola gorpuzten joan den eta zer maila hartu duen ikustea izan da inportanteena. Nik ikusi dut prozesu hori: ia ia ezerezetik, zerotik hartu erakundea eta 42.000 afiliatu dauzka, enpresatan 4.400 delegatu... Orain, zuzendaritza utzi behar dudanean, politena hori da, hartu duen dimentsioa eta euskal gizartean langileen eta beste eredu politiko-sozial baten alde lanean ari den erakundeak duen eragina ikustea.
Utzi egingo duzu lehen lerroa, LABen jarraitzeko, nola ikusten duzu belaunaldi berria?
Ziklo bat bukatu da, sindikatuak sustrai sendoak ditu, etapa emankor eta eraginkorra izan da eta badago aurrera begira jauziak egiteko eta potentzialtasunak garatzeko aukera. Beraz, batetik gure ildo eta ihardueretan sakondu nahi dugu eta aurrera begirako gure apustua hiru hitzen inguruan sintetizatu dugu, aldaketa, eraginkortasuna eta borroka. Horrekin batera ikusten ari gara langileen mugimendua aldatzen joan dela, emakumea sartu da lan munduan eta gazte gero eta gehiago daude. Estereotipo sindikala, 45 urteko gizonezkoa industri enpresa batean, aldatu egin da beraz. Gazteek eta emakumeek pisua izan behar dute gure erakundean.
Beharrezkoak al dira sindikatuak eta zeintzuk bere ardatzak?
Guk sinesten dugu sindikalismoan. Garatu dugun proiektua langileen babesarekin egin dugu, langileek ikusten dute helburu batzuk lortzeko antolatzea eta borrokatzea beharrezko tresna dela... Egia da azken urteotan enpresariek izugarrizko boterea lortu dutela, erraztasunak dituzte langileak ia ia nahi duten moduan kontratatzeko eta baita kanporatzeko ere eta horren aurrean beharrezkoa da sindikalismoa.
Sindikalisten harrobi al da Lasarte-Oria?
Egia da, gure sindikatuaren zuzendaritzan hiru lasarte-oriar gaude. Olatz Arozena, Txurdo Rezabal eta ni, 37 lagunetik 3 bataz bestekoa baino handiagoa da. Gainera, Txurdo eta biok, generazio berekoak gara, hasiera hasieratik gaude sindikatuan, ia ibilbide berbera egin dugu ... Orain Olatzek ardura hartuko du eta beraz aurrera begira ere izango da LABen Lasarte-Oriako kutsua .
Euskal LABELAz ere galdetu nahi dizut, urrutiago edo elkartuago baina bi sindikatu nagusiak sarri ari zarete elkarlanean...
Elkarlan hori inportantea izan zen, momentu batean taula soziopolitikoan aldagai oso eraginkorra. 93 eta 94an lurrikara bat sortu genuen Euskal Herrian, euskal askapen prozesuan jauzi bat emanaz Lizarra Garaziko akordioarekin.
Geroztik elkarlana hor izan da baina gorabehera askorekin eta une honetan argi ikusten dugu gerora begira, sindikalismo abertzalea eragile inportantea izan behar dela aldaketa soziala mugitzeko eta Euskal Herriak behar duen marko demokratiko berria lortzeko.
Zuregan uztartu dira sindikalgintza eta lan politikoa...
Nire burua beti izan dut LABen lana egiten duen ezker abertzaleko kide bezala.
Horrekin batera ardurak hartu ditut arlo politikoan, puntualak eta beti bizkarrezurra LAB izanik: hasi nintzen juntero, Gasteizen legebiltzarkide eta Madrileko Parlamentuan ordezkari. Urte asko arduratan eta baita beste motatako ekimen, prozesu eta negoziazioetan ere.
Negoziaketatan egindako lanaz ezer ba al duzu aipatzeko…
Negoziaketa prozesu baten hausturaren ondorengo egoeran gaude. Batetik urratsak eman dira. Loiolari buruz hitz egiten ari gara eta edukia ezker abertzaleak sustatu zuen. Beste kontua da, PSOEk atzera egin zuela orain ikusten ari garen moduan. Mahai gainean dagoena Loiolako suzedaneo bat, ordezko bat, da eta Zapaterok ezetz borobila eman du. Aztertu beharko litzake nork apurtu zuen negoziazio prozesua.
Beste bat etorri al daiteke?
Guk uste dugu ez dagoela beste irtenbiderik. PSOEk jarraitzen du PPk hasitako ildoarekin, alderdien legearekin, errepresioarekin, .... Ia 750 preso ditugu, ilegalizazioa,... Europa osoan horrelako egoeran den herri bakarra gara. Bide horretatik, ez dago etorkizunik, ezin da ezer eraiki. Elkarrizketa, negoziaketa eta akordioan oinarritu behar da beste eskenatoki politiko eta demokratikoa. Ezker abertzaleak eta LABek horren alde egin behar dugu. Baina, zoritxarrez herri honetan batzuek gatazka beren interesetarako erabiltzen dute, politikoki, hauteskundeei begira,... Eta ez benetan herriak nahi duena delako. Bien bitartean badirudi herria konfrontazio eta sufrimend u norian kondenatuta geratzen dela, baina errebelatu behar gara, argi esan hau konpondu behar dela, negoziazio eta akordioaren bitartez, Euskal Herria nazio bat dela onartuta eta herriaren borondatea errespetatuz. Gure ustez lehenago eta beranduago, Loiolara berriro itzuli behar gara. Galdera betikoa da, zergatik ez berehala?
Lan politiko eta sindikalaren ondorioz sekula ikusi al duzu zure burua arriskuan?
19 92an Guardia zibila LABeko egoitzan sartu zen, nire etxean sartu zen eta prozesua ireki zen. Ni Madrileko diputatua izan eta inmunitate parlamentarioa izan arren, nola sartzen dira diputatu baten etxean hain erraz? Harrez gero ere prozesu ezberdinak izan dira, eta oraindik baldintzapeko askatasunean nago.