“Organo emailea zaharragoa da egun”

Maider Amenabar, ALCER giltzurrun gaixoen elkarteko langilea

Maider Amenabar lasarteoriarra da jaiotzez, gero haurtzaroan familiarekin Zubietara joan zen eta azken urteotan Donostian bizi da. Giltzurruneko arazo kronikoak dituzten gaixoekin egiten du lan Donostia Ospitalean. Alcer Gipuzkoa elkarteak 30 urteurrena bete du aurten eta bertan atentzio psikosozial zerbitzua eskaintzen diete Gipuzkoako 800 familiari. Osasun arazo serio bat da eta familian eragin zuzena daukana. “Askotan familiari gehiago laguntzen diogu, pazienteari berari baino”.
Bestalde, Alcerrek Donostian Amara auzoan duen lokal sozialetik organo ematearen aldeko sentsibilizazio kanpainak bultzatu dituzte azken 30 urtetan. Aurten lelo berriarekin, Bizia eman bizia deman.
Maiderrek azaldu digu, beharra badagoela, munduko transplante kopuru handiena hemen egiten bada ere: ”estatistikei begiratuta Estatutik Euskal Autonomi Erkidegoan egiten dira gehien, eta Europarekin zein munduarekin konparatuz, tasa altuena duena estatu espainiarra da.
Baina azken bostpasei urtetan nabaria da dialisian eta itxaron zerrendan dauden gazteek denbora gehixeago itxaron behar izaten dutela: trafiko istripuak gutxitu egin dira zorionez, -notizia ona da guztiontzat- baina horren eraginez eta beste arrazoi askorengatik emailearen profila aldatu da, gero eta zaharragoa da. Saiatzen gara pertsona zahar baten organoak hartzaile zahar bati jartzen. Ez da logikoa 25 urteko pertsonari 70 urteko pertsonaren giltzurruna jartzea.
Inportantea iruditzen zitzaigun aurten kanpaina indartsu bat egitea, jendeak jakin dezan beharra hor dagoela, hau da, nahiz eta munduan hoberenak izan, beharrak hor jarraitzen duela eta listoia altu mantentzea kosta egiten dela. Horregatik atera gara kalera eta aurkeztu dugu kanpaina berri hau”.
Helburuak zeintzuk izan dira?
Helburua biztanlegoa sentsibilizatzea da. Guk beti esaten dugu emaile erreal izateko oso aukera gutxi ditugula: ospitalean hil behar da eta horietatik ehuneko 1 da soilik emaile potentziala. Gainera, une hori ez da aproposena familia sentsibilizatzeko. Familia horrek bezperan pertsona sano bat zeukan bere artean eta hil egin da. Trantze gogor hori errespetatu behar da eta familia horrek, aurretik ez badauka sentsibilizazio puntu bat eta ez badu ezer entzun, ez da momentua. Horregatik uste dugu aurretik egin behar den lan bat dela eta beraz kanpainaren helburuak sentsibilizazioa, mentalizazioa eta normalizazioa dira.
Beraz familiak beti eman behar du bere onespena, ez da nahikoa emaile txartela izatea...
Bai, familiak bere onespena eman behar du, baina oso garrantzitsua da aldez aurretik familiak jakitea hildako bere senitarteko horrek bazuela emaile txartela. Eta are inportanteagoa lagunei, familiari, bikoteari, ondokoei, lankideei,... komentatzea, "nik txartel hau bete dut eta hau da nire borondatea”, gero hori errespetatu dezaten.
Jende asko al dago itxaron zerrendan?
Dialisian gaur egun 225-250 pertsona inguru daude Gipuzkoan, eta gutxi gorabehera ehuneko 30a dago itxaron zerrendan. Jende asko dago giltzurrun baten zain, eta beste paziente batzuk beste organo batzuen zain daude, bihotzaren edo gibelaren itxaron zerrendan.
Transplante gehien giltzurrunarenak izango dira, ezta?
Emaile dena emaile integrala izaten da normalean, eta inoiz ez zaio familia bati kornea eskatzen edo bihotza eskatzen. Eskatzen zaionean, oniritzia eskatzen da bere senitarteko hori organo emaile izateko. Normalean, ehuneko portzentaia handi batean baietz esaten dute, eta orduan dena hartzen da. Dena da erabilgarria, organo solidoak, bihotza, birikak, gibela, giltzurrunak... korneak eta ehunak ere erabiltzen dira eta tendoiak berrerabiltzen hasi dira: azala, hezurrak... dena. Garai batean, birziklapenaren kontzeptua erabili genuen kanpaina batean. Emaile asko lortu genituen oso modan zegoen garai hartan: zuretzat balio ez duen zerbaitek beste pertsona askori bizitza emango dio.
Kostatzen al da familiakoa komentzitzen?
Lan hori ez dugu guk egiten. Horretarako osasun sailak transplante koordinatzaileak jarrita dauzka ospitale guztietan. Horiek arduratzen dira familiekin hitz egiteaz. Ez da kostatzen. Solidaritate maila altua dago hemen eta jendea jada nahiko informatua dator. Transplante koordinatzaileek esaten dute eta egia da, lehendik txartela daukanak aurrerapauso handia eginda daukala. Familia horiei ia ezer esan beharrik ez da izaten.
Bestalde ezagutu izan ditugu, semea edo alaba istripuz galdu eta bere organoak hartu dizkietenen senideak. Horiek izugarrizko lasaitasuna sentitzen dute, nahiz eta trantze gogorra pasa eta bere senitartekoa joan, esaterako bere seme horrek beste zazpi bizitza eman dituela jakitearekin. Horrek asko lasaitzen eta pozten du familia.
Kanpaina nola joan da? Zer egin duzue?
Kanpaina prentsa aurrean aurkeztu eta urtero bezala, ekaineko lehen asteburuan mahai informatiboak jarri ditugu Gipuzkoako ia herri guztietan. Aurten lelo berria erabili dugu triptiko eta karteletan, gogo gehiagorekin aritu gara eta emaitzak ere onak izan dira. Gutxi gorabehera mila emaile berri egin ditugu eta hori pozgarria da. Nabaritu dugu gazteen artean batzuk atera direla itxaron zerrendetatik. Sanjoanen ondoren, eduki ditugu gazteen bizpahiru transplante. Eta ez dut uste kasualitatea denik. Kanpainak mugitu du apur bat biztanlegoa.
Zenbat emaile da Gipuzkoan? Berritu behar al da txartela?
Gipuzkoan 60.000 emaile dauzkagu erregistratuak banan bana gure datu basean, hauetatik 1200 Lasarte-Oriakoak dira. Ez da txartela berritu beharrik. Behin eginda, datu basean sartzen da izena eta hori da garrantzitsuena.
Dena den, aukera gehiago du gutako edozeinek organo bat behar izateko, organo emaile izateko baino. Estatistiken arabera, dialisia behar duten pertsonen kopurua hamar urtetan bikoiztu egingo da. Hasteko gero eta gehiago bizi garelako, eta beste gaixotasun kronikoek, askotan giltzurrun gutxitasun kronikoan eragiten dutelako. Adibidez diabetikoak. Diabetea dutenen ehuneko 30a iristen zaigu guri. Seropositiboak, gibeleko arazo kronikoak dituztenak,... asko dira. Gorputzeko organo bat gaizki dabilenean besteek lan gehiago egin behar dute eta kaltetu egiten dira. •