Intsumisioaren garaietatik 20 urtera, zein oroitzapen duzue, zer nabarmenduko zenukete...
Fernando Vaquerizo: Batez ere metodoa. Herri ezberdinetako taldeen artean edo ikuspegi ezberdina zuten taldeen artean lan egiteko modu horizontala eta akordioak bilatzeko gaitasuna.
Asier García: Berrikuntzarengatik metodoa, ordura arte erabilitako antolaketa moduen desberdina izan zen, eta oroitzapenak oso atseginak dira eta. Gazteagoak ginen, baina batez ere, zerbait lortu genuen eta sentipen hori daukagu. Sarriegi kontrakoa gertatzen da, zerbaiten aldeko borrokan gogo eta ahalegin handia egin eta ezerezean geratzea.
Dena den amaiera gazi gozoa ere izan zen maila batean: ez zen gure helburu gorena, armadarekin bukatzea, lortu, baina parte garrantzitsua bai, derrigorrezko soldaduska betirako kendu behar izan zuten.
Azken orduan gehitu ziren asko...
Ander Arteaga:: Gizarteak oro har garbi zuen lehenago ez zeukan sentipen bat, soldadutza alferrikakoa zela, ez zuela ezertarako balio. Hori oso zabaldua zegoen, nahiz eta gero batzuk arrazoi bat izan eta beste batzuek bestea.
Fernando: Lasarte-Oriako Kakitzat taldearen helburua beti izan zen militarismo eta armadekin amaitzea. Jendearen pentsaera azkar aldatu genuen eta beraz, orduan, lortutakoaz gozatzea falta izan zen. Derrigorrezko zerbitzu militarrarekin amaitu dugu esan eta gozatu. Eta hurrengo pausua, aipatu duguna, hurrengo belaunaldi bati dagokio. Guk hau lortu dugu, pausu bat eman dugu eta ondorengoak babestuko ditugu, azalduko diegu nola egin dugun, edota gure hika-mika, istilu, iskanbila eta borrokaldiak kontatu baina mugimendu horren buruan izatea beraiei dagokie.
Asier: Beste kontu bat ere bada, honek utzi zuen arrastoa. Derrigorrezko soldadutza kentzearekin ia desegin zen mugimendu zabal hura, baina beste lorpen batzuek ere izan ziren: militarren eta eurekin lotutako guztiaren ospea hankapean zen. Armada profesionala jarri zuten baina egindako borrokaren eta mugimendu zabal horren arrastoarengatik, arazoak izan zituzten euren asmoak betetzeko: 120.000 laguneko armada nahi zuten baina 70.000 lagunekoa osatzeko ere arazoak izan zituzten. Egun gazte bati soldaduskara joateko esanez gero, zer ari zaren esaten erantzungo dizu. Hori guztia, gizarteko mugimendu zabal horren eta orduan egindako lanaren ondorio da.
Ander: Asko ikasi genuen Kakitzat-en, institutuan baino gehiago ikasi nuela sentitzen dut.
Fernando: NATOren aurkako erreferendumaren garaian esnatu eta gutxira sortu zen mugimendu antimilitarista, Europa mailan puntakoa. NATO barruko Europako Estatu baten eta bere armadaren oinarriak jo zituen mugimendu oso garrantzitsu eta interesgarria izan zen. Jende askorengana iritsi zen. Gai izan ginen, gutxi bada ere, historia aldatzeko.
Asier: Erabakiak hartzeko edo gaiak proposatzeko horizontaltasuna aipagarri da eta horrekin batera protestaldiak egiterakoan izan zen originaltasuna. Beste borroka era hau gizartean sakoneraino edo barruraino sartu zen: Jendearengana iristeko sinpatia erabili zen, hau da, gizarteak oro har intsumisoen eskaerekin eta borroka egiteko modu horrekin bat egitea lortu zen. Borrokatzeko modu deigarria zen. zuzen zuzenean aurka egin gabe. Eta ondorioz askok bat egin zuten. Kontuan izan, aurrean intsumisoak ari zirela borrokan, baina atzean gizarte oso bat zegoela. Antimilitarismoak irabazi eta konbentzitu bazuen, atzean iritzi publikoa ere soldaduskarekin amaitzearen alde zegoelako izan zen.
Fernando: Lasarte-Orian egin zen lehen manifestazio antimilitaristan 29 pertsona izan ginen. Hurrengoan, hilabete terdi ondoren, 500 pertsona baino gehiago elkartu ginen hipodromoan armadaren eguna ospatzen ari ziren militarren aurka egiteko. Ugaltze hori lortu zen herri honetan. Ni ez nago nahi ez dudan ezer egiteko prest, ez nauzue nahi ez dudana egitera behartuko, zuek egin egin behar duzuena, kartzelara joan behar banaiz joango naiz. Honek kontraesan handiak piztu zituen gizartean eta asko alde jarri ziren. Eta maila politiko instituzional eta juridikoan mugimenduari erantzun egoki bat eman ezinik aurkitu ziren, azkenean legeak moldatu behar izan zituzten arte. Desobedientzia zibilaren garaipen argi bat izan zen.
PSOEk gobernatutako herria izateko erantzun ona izan zenuten...
Asier Egiari zor, Udal lokal bat utzi ziguten eta Kontzientzia-eragozpen bulegoa eramaten genuen. Baina Udalean proposamenak aurkeztu izan zirenean, PSOEk beti aurkako botoa eman zuen, politikoki PSOEk sekula ez zuen babestu honelako ekimenik, baina egia da herri mailan hegoak ez zizkigula moztu.
Fernando: Guk Udalari zera agindu genion, bulegora hurbiltzen zirenei ikuspuntu eta aukera guztien informazioa emango geniela. Haizea gure alde zen noski, gazteei, objezioaren, intsumisioaren edo soldaduska joatearen berri ematean, azken hau zuzenean baztertzen zuten, jendeak ez zuen noski soldadutzara joateko asmorik. Objetore ala intsumiso eginda zer gerta zitekeen, azaltzen genien.
Herri mailan, ez zetozen bat alkatea aukeratzeko emandako botoa eta gai honetaz herritar gehienek zuten jarrera edo pentsatzen zutena. Kontraesan izugarriak zituzten.
PSOEk hain juxtu boterea galdu zuenean, aldatu zuen jarrera. Behin oposiziora pasa eta bere kongresuan onartutako lehen proposamenetako bat intsumisioaren gaian izan zuen jokabidearen autokritika izan zen. PP izan zen legea aldatu zuena.
Ander.Kalean gazteak mugitu ziren, baina manifestazioetara joaten zirenek jende asko zuten atzean, mugimendu horrekin bat egiten zuten, sozialki babes handia zuen. Lasarte-Orian guk kontrolatuta ehun intsumiso genituen, izango ziren bat edo beste gehiago. 18.000 biztanleko herri batean ehun intsumiso izatea izugarria da, kartzelara joateko prest ziren ehun lagun, eta horiek atzean sare sozial zabala zuten, familia, lagunak,...
Zein iritzi ejertzitoaren profesionalizazioaz
Fernando. Niri armada hau, lehengoa beste edo gutxiago gustatzen zait. Baina gure garaipen batetik jaio zen. Gure diodanean gizarteaz ari naiz, gizarte osoaren garaipena izan zen. Soldadutza jada ez da derrigorrezkoa. Armada profesional horrek zertarako balio duen? hor aurka nago. Zer lortzen ari gara? Militarismoarekin amaitu dugu ala soilik profesionalizatu egin dugu? Hor dago koxka. Ejertzito humanitarioetaz hitz-egiten denean, esaterako, Kosovo, Afganistan edo Irak-en, giza laguntza ekimen gisa saldu nahi digute hori. Antimilitarista gisa diot ezin direla lotu, bi gauza ezberdin dira. Giza laguntza eman nahi baduzu eman eta ejertzitoa eraman nahi baduzu eraman, baina biak nahastu gabe. Ejertzitoa ez doa letxuak landatzera. Urteak daramatza ejertzito profesional horrek Afganistanen eta orain hasi da jendea han zer egiten duen galdezka.
Ejertzitoak ez du ekimen horietan gizatasunik erakusten eta horren nahikoa froga bada.
Militarismoen aurkako mugimenduan segitzen al duzue?
Ander Antimilitarismoa oso zabala da. Orduan, mugimendu honek soldaduskaren aurkako borroka gizartean pentsamendu antimilitarista txertatzeko erabili zuen. Orain, soldadutzarena konponduta, bakoitzak bere erara, beste nonbaiten, jarraitzen du antimilitarismoan.
Fernando. Mugimendu antimilitarista beste batzuetan barreiatzen joan zen, emakumearen aldekoan, nazioarteko elkartasunean edo ekologian, mugimendu guztiak ziren interesgarriak eta beharrezkoak, logikoa zen beraz nahasten joatea, sentsibilitate bat geneukan eta ezin genuen bat ulertu bestea ulertu gabe. Bakoitza, era batera edo bestera beste mugimendu batzuetan murgildu gara.
Ekintza berezirik edo konkreturik gogoratzen al duzue?...
Fernando. Gogoratzen hasita eta manifestazio eta antzekoetatik haratago joanda, nik Kakitzat-etik pasa zen jendearen oroitzapen oso goxoak ditut, ez bakarrik intsumisoena, baizik eta asteartero edo ostegunero hor zeudenena, eta hainbat urte pasa eta gero, urtetan ikusten ez bagara ere, lagunak gara oraindik.
Euskal Herrian azken urteotan izan den Desobedientzia zibil mugimendu nabarmenena intsumisoena izan zen. Ez da besterik izan hain herrikoi eta zabala. 20 urte bete dira sortu zenetik eta Lasarte-Orian izan zuen bilakaera ekarri nahi izan dugu orriotara. Azkenik, militarren aurrean plantatu ziren gazte haien borrokak ekarri zuen emaitza: legeak moldatu eta derrigorrezko soldadutza betirako kendu behar izan baitzuten. 20 urte gazteago ziren lasarteoriatar horietako hirurekin izan gara gu, Ander Arteaga, Asier García eta Fernando Vaquerizorekin. Beraiek gaur egun ere militar, tiro eremu, koartel, arma fabrika, maniobra eta azken finean gastu militarrik gabeko gizarte baten aldeko dira, baina borroka horri belaunaldi berriek tira egin behar diotela uste dute. Euskal Herrian 12.000 intsumiso inguru izan ziren, Estatuan izan zirenen erdiak gutxi gorabehera hemengoak ziren. Gizarteak, oro har, babesa eman zien zalantzarik gabe.