“Su haietatik ke hauek”, esaldi berezia da ezta?
Bai. Adierazi nahi nuena da gaur egun Gipuzkoan dagoen grinaz betetako eztabaida bizi hori ez dela gaur egun sortu eta bapatean zerutik erori. Badauka ibilbide historiko bat: lehenagotik ere elementu asko egon dira eztabaida horren oinarrian eta elementu nagusia errauste planta da.
Lasarten zoritxarrez, ez, baina beste herri askotan hondakinen bilketa moduetaz eztabaidan ari dira; horren azpian azken finean benetako inposaketa dago, errauste planta egiteko asmoa eta hortik etorri da izenburuaren bigarren partea: “Errausketatik Zero Zaborrera” hain zuzen ere.
Hainbat saltsa egon dira 10 urteotan, garai honetan egunkarian idatzitakoaren bildumari zure iritzia gehitu diozu, ezta?
Hori da. Hemeroteka lan bat egin dut, ibilbide historiko hori, ahalik eta modu eskematikoenean, jendeak ulertzeko moduan, jarri eta nire iruzkin batzuek gehitu, liburuari nire ukitu pertsonala emanaz.
10 urte pasa dira, ez dira beraz kontu berriak, baina gaia pil-pilean dago...
Bai, hondakinak sortzen genituen orain dela hamar urte eta sortzen ditugu orain ere. Aldatu dena, beharbada, arazoari begiratzeko modua da. Garai batean zaborra poltsa itxi eta itsu horretan bota eta norbaitek eramango zuen. Gaur egun, gehiago eskatzen ari zaigu: hondakinak gureak ere badirela esaten digute, eta hondakin horiek modu txukun batean birziklatu eta berriro naturaren zikloan sartu behar badira hor badaukagula guk zereginik.
Aldaketarik handiena Usurbilen lehenengo eta gero Hernani, Oiartzun eta Antzuolan atez ateko bilketa sistema jartzea izan zen?
Ingurumenari kalte egiten dioten beste hainbat proiektuetan kontrako mugimendu bat sortu eta martxan jarri denean, askotan, normalean ezezkoaren lerroan geratu da gotortuta. Prozesu honetan, aldiz, ezezkotik alternatibatara pasa da, horregatik da funtsezkoa Usurbilek eman zuen lehen pausoa, hondakinak modu oso nabarmen batean birziklatzera: ehuneko 25-30etik ehuneko 80ra hilabete eskas batean.
Horrek errausketaren aldekoen artean alarmak piztu zituen, bereziki, Hernanira zabaldu zenean: hogei mila biztanleko herri deigarria honek erakutsi zuelako funtzionatzen bazuen Gipuzkoa osora zabaldu zitekeela. Alarma piztu ziren, baina behin Hernanik posible zela frogatuta, orain jada eztabaida beste estadio batean dago eta beste herri batzuetara zabaltzera doa.
Errauste planta jartzeko asmoek ondoan bizi ziren herritarren erantzuna izan zuten, baina baita atez ateko sistema jartzeko asmoek ere... Zaila eta deserosoa da horrelako apustu bat egitea?
Bai. Zaila da, Jendea ohitura konkretu batzuekin bizi da. Iruditzen zaio, oro har, zaborra ez dela bere arazoa, eta ardura eskatzen zaionean ez dute positiboki erantzuten. Nik ulertu dezaket jendearen erosotasun edo erosokeria hori, baina galdera egingo nieke herri horietakoei. Zein diferentea izango litzateke gizarteko eztabaida gaur egun lehenengo errauste plantaren proiektua herri horietako batean planteatu izan balitz. Orduan seguraski eztabaida beste bat izango zen eta beste era batera ikusiko zituzten gauzak. Minbizia izateko arriskua, seme alaben etorkizuna eta beste... eztabaida etikoa dago guzti honen azpian. Nola liteke zuretzako nahi ez duzun hori, beste batentzako uztea. Nik uste jendea horretaz konturatzen hasten denetik soluzioen eztabaida irekitzen dela eta irtenbidea, azkenean, ahalik eta gehiena birziklatzea da ez errauste plantaren ez zabortegiaren beharrik ez izateko.
Galdera da, libre izan behar al du kutsatzeak? Nire ustez ez. Derrigorrezkoa izan behar dela birziklatzea eta ez kutsatzea
Lasarte-Oriari nahiko hurbil tokatu zitzaion, Udalak onartu zuen atez ateko bilketaren esperientzia pilotua jartzea... Zergatik uste duzu atzean geratu zela?
Nik damu eta kezka bat badaukat Lasarterekin. Batetik lasartearra naizelako eta bestetik errauste plantaren proiektuak herriren bati zuzenean kalterik eragingo bazion, Lasarteri eragingo lioke, eta arduratzen nau ez duelako herri bezala behar bezalako erantzunik eman. Horrek pena ere sortu dit. Gaur egun ere gai honen inguruko gizarte eztabaida oso makal dago Lasarten. Beharbada jendea erlaxatuago dago proiektua une honetan geldirik dagoelako edo jendeak asumituta dauka errauste planta hor jarriko dutela eta guri kalte egingo digula. Baina kezkatzen nau erantzun eskasak.
Eta esperientzia pilotuaren harira, aztertu behar da PSEren barruan gertatu zen prozesua, Ana Urchuegia alkatea momentu batean bai agertu zen horrelako zerbait egiteko prest, seguraski aterako zenaz gehiegi sinestu gabe. Ezker Batuarekin egin zuen Gobernu paktuan onartu zuen atez ateko sistemaren froga bat egitea, baina gero eztabaida politikoagoa bihurtu zenean, jada alternatiba mailara etorri zenean, PSOEtik abisua eman ziotenean, atzera egin zuen eta San Marko Mankomunitatea berreskuratzeko aldatu zuten lehen ordezkaria Lasartekoa izan zen.
Orain dela gutxi arte egon da “No a la Incineradora en Zubieta” leloa PSEren egoitzan...
Hori zen Urchueguiaren leloa. Dena den, beste askok baino zintzotasun handiagoarekin adierazi zuen bere jarrera: “Zubietan ez beste lekuren batean bai”. Azken finean gauza bera gertatzen da gaur egun, beste herri batzuetan Zarautz, Legazpi edo Bergaran: “guri bost axola zaigu Zubietan jartzen badute” esaten dute askok.
Alkatetza Bilduk daukan arren, orain 5. edukiontzia martxan jartzea erabaki dute PSOE, PP eta EAJk. Zein da bi sistemen arteko alde nagusia?
Gipuzkoako Hondakinen Plangintza Nagusiak onartutako lehen txostenean bertan esaten zuen 5. edukiontziaren sistemak ez zuela ezertarako balio. Txosten teknikoa da. Batetik, bosgarren edukiontzia giltzaz ixten baldin baduzu, oso aukera minoritarioa izaten delako. Oso kontzientziadunek egiten dute soilik. Eta irekita uzten baldin baduzu oso litekeena da norbaitek ez birziklatzea. dena hor botatzea eta beste askok ondo egin dutena izorratzea.
Gipuzkoan martxan jarri den tokietan oso minoritarioa da. Edukiontzia sei edo zazpi herritan zabalduta zegoenean, Usurbil bera bakarrik organiko gehiago biltzen ari zen beste sei edo zazpi herri horietan baino. Hor dago dena esanda.
Egia da azkenaldian gauza aipagarria gertatu dela Urnietan. Familien erdia agertu da organikoa bereizi eta bosgarren edukiontzia erabiltzeko prest. Izugarrizko jauzia da. Urnieta oso kontzientziatua dagoen herria da lehen errauste planta han jarri nahi zutelako. Eta familien erdietaz hitz egiten ari gara , ez da Urnieta osoa, beraz beste erdia ehuneko 50a hor gelditzen da. Alde teknikoari begira, hori mahai gainean jarrita, argi dago emaitza onenak zein sistemak ematen dituen. Kalitatearen aldetik, atez atekoa bilketa modu pertsonalizatua da eta horrek aukera ematen dizu ez jendea kontrolatzeko baina bai biltzen ari zarena kontrolatzeko eta hori oso inportantea da gero birziklatze prozesua eta konpostatzea askoz ere hobea izateko.
Bi sistemen arteko aldea nabarmena da, batean derrigorrezkoa da birziklatzea eta bestean ez. Baten bati gaizki irudituko zaio derrigorrezkoa izatea, baina gaur egun derrigorrezkoak dira hainbat arau, alkoholik edan gabe gidatzea esaterako. Galdera da, libre izan behar al du kutsatzeak? Nire ustez ez. Derrigorrezkoa izan behar dela birziklatzea eta ez kutsatzea. Eskubidea da hori.
Nabari da motibatzen zaituela gaiak. Zergatik idatzi duzu liburua?
Gaia oso interesgarria da. Betidanik motibatu nau, informatiboki asko landu dut, suerte hori izan dut: informazio asko bildu dut eta pentsatu nuen momentua zela informazio hori antolatzeko, irakurleari modu didaktikoan emateko, horregatik batetik eta baita gaia gaur egun dagoen kontestuan dagoelako, ... Ni pozik, balio badio norbaiti gauzak nola izan diren eta nola diren beste ikuspegi batekin ezagutzeko.
Aipatzen duzu liburuan erraustegi planten albistea zuek eman zenutela. Kazetariok ez daukagu sarri “esklusibarik” izaten... San Marko mankomunitateko zinegotzi batek ekarri zigun. Gai horien inguruan beti egon gara prest. Gai interesgarriak dira.
Zergatik ez du inork nahi erraustegirik etxe ondoan?
Minbizia sortzen duelako, malformazio genetikoak, disfuntzioak... Ez dugu hau esaten alarmistak garelako, frogatuta dago, Osasunaren Munduko Erakundeak onartutako gauzak dira. Dioxinek minbizia eragiten dute. Erraustegiaren aldekoek diote gaur egungo plantek ez dutela dioxinarik sortzen. Hori gezurra da. Beste kontu bat da zenbateko arriskuaren menpe bizitzeko prest gauden. Egia da jendeak erretzen duela eta horrek ere minbizia sortzen duela. Baina ez dezatela esan arriskurik ez dagoenik. Arriskua badago.
Orduan nork eta zergatik du eraikitzeko interes handia?
Interes ezberdinak daude, interes politikoak eta enpresa interesak daude. Politikoki bi alderdi egon dira nabarmen oso interesatuak EAJ eta PSE, eta enpresen aldetik daude eraikuntza alorreko eta energia alorreko hainbat enpresa handi, behintzat bi lobby enpresarial oso garrantzitsuak eta horien artean aipatuko nituzke bi bereziki FCC eta Santander.
Honek gainera, hemen inguruan salduena den egunkaria argitaratzen duen Vocento taldearekin lotura dauka?
Liburuan aipatu dut, Vocentok hain sutsu babestu duenean proiektu hau, bi arrazoi izango dituela segur aski, bat ideologikoa da, azkenean gaur egun dugun sistema ekonomikoaren bide normala hori da, erabili eta bota. Ahalik eta gehien eta ahalik eta azkarren. Logika horrekin bat datorrenez, Vocentok hori babesten du.
Baina horretaz aparte, badago lotura organikoa Vocento eta Errauste Plantak eraiki eta kudeatzen dituzten enpresen artean. Kasu honetan FCC. Honen organigraman akziodun nagusia Santander bankua da, eta akzio asko ditu Santanderrek Vocenton. Beraz, Santanderri FCCren bidez ondo badoakio Vocentori ere ondo joango zaio. Ez da bakarrik interes ideologiko hutsa. Badaude interes ekonomikoak.
Europatik datozen erabaki edo zuzentarauek zer diote? Zabortegi eta erraustegiak biak daude kolokan, Etorkizunera begira beste bide batzuek proposatzen dituzte...
Bai Europatik datorrenari beti hartu behar zaio distantzia. Hamar urte hauek hori erakusten dute. Arau eta irizpide txukun batzuek proposatzen dituzte, baina beti uzten dute aukera Estatu bakoitzak, momentuaren edo ahalmenaren arabera egiteko. Hor eskakeatzen dira eta eskuak garbitzen dituzte. Azken boladan mezu txukun eta zuzenak bidaltzen ari da Europa, ezin dela erraustu birziklatu daitekeena eta horrelakoak, baina ni ez nintzateke gehiegi itsutuko,... Egia da haizeak hortik jotzen duela, gero eta nabarmenago, baina ez nintzateke oso triunfalista izango.
Erraustearen aurrean zein da alternatiba?
Nire ustez birziklatzea eta herritar ardura aktibatzea da alternatiba. Norberak norbere etxetik egin ahal duena egitea hasteko. Gutxiago kontsumituz, gutxiago kutsatuz, gure etxetik bertatik, erostera joaten garenean benetan zer behar dugun pentsatuz.
Ohitura aldaketa batzuek ez bakarrik zaborra botatzean bereiztuz... Oinarrirago joanaz, askoz gutxiago sortu dezakegu, askoz gutxiago kutsatu... hondakinik onena sortzen ez dena da, hori da lehenengo kontuan izan behar dena, eta horrez gain sortu denean txukun egitea gauzak birziklatu ahal izateko, ez behar izateko ez zabortegirik eta ez erraustegirik. Ez eragiteko ez gure inguruneari, ez guri eta ez gure ondorengoei.
Hernanin bizi zara, zer moduz atez ateko sistemarekin?
Ez da konplikatua. Etxean birziklatu behar baduzu horretarako espazioa behar duzu soilik, hondakin ezberdinak bereizi eta sailkatu ahal izateko. Ordutegien aldetik diziplina ere eskatzen du, baina hori herritarroi eskatu beharrekoaren gutxiena da, naturarekin, gure osasunarekin eta ingurumenarekin bat egiteko.